Kaszuby - wakacje na wsi

Za oknem mokro, niebo jest w kolorze mleka, a mgła gęstnieje z każdą chwilą. Poranek na Kaszubach. Już wiem, że z moich planów nici; mgła opadnie - będzie padać. Pierwsze, co dzisiaj robię, to włączam Burzuma.

Dwa tygodnie słuchania bez przerwy twórczości Varga Vikernes'a robią swoje. Może i nie wybiorę się dzisiaj na zaplanowaną wycieczkę rowerem, ale za lasem, który mam pod nosem, w samym jego środku, jest jezioro... Myślę sobie: zobaczyć jego taflę skąpaną w tej gęstej mgle, w tej szarzyźnie poranka, to musi być frajda!

Nie pozwoliłem sobie czekać długo.

***

Nawet tysiąc lat bytności Kościoła na Kaszubskiej Ziemi w pełni nie wypleniło z niej pogaństwa. Widać to świetnie na pocztówce z Chmielna. Cywilizacja już wkroczyła; elektryczność, oświetlenie, a nawet telewizja na dobre zawitała w kaszubskich izbach. Jednak ciemnota i zabobon pozostał! I następne pokolenia już od młodego nimi nasiąkają!

Kaszubskie dziecko, uśmiechnięte kaszubskie dziecko na pewno już wie co zrobi z kotem! Możemy tylko sobie wyobrazić do czego może posłużyć kamienny, pogański ołtarz widoczny w lewym dolnym rogu pocztówki. Możemy sobie tylko wyobrażać, co będzie się pod nim działo, gdy tylko słońce zajdzie... Biedny kotek...

Tak mógłbym sobie pitolić, gdybym nigdy nie był na Kaszubach i gdybym do tego był ślepy. Wystarczy tylko trochę wytężyć wzrok na obrazek i od razu można spostrzec, że kaszubskie dzieci nie klepią czarcich pacierzy przy pogańskim ołtarzu, ale po prostu smażą sobie na podwieczorek tłuste, kaszubskie wursty.

Z kotami jednak w tym regionie to już różnie bywa. Z jednej strony te czarne - ewentualnie ich krew - odwracają śmierć i chorobę. Czarnego kota przepuszcza się do izby przez okno przy przenosinach nowożeńców, co ma chronić ich przed nieszcześciem i nieść pomyślność. Z drugiej jednak strony żadnego kota nie wpuszczą Kaszubi do domu gdzie odbył się poród lub gdzie przebywa niechrzszczone dziecko.

***

Pocztówkę z Chmielna kupiłem chyba piętnaście lat temu jak nie dalej; i na pewno nie było to w Chmielnie ale gdzieś pod Kartuzami. I pamiętam to jak dzisiaj, pani w kiosku nie miała lokalnych widoków tylko owo Chmielno, które wtedy powoli zaczynało się wybijać jako miejscowość turystyczna.

Z całej mojej kolekcji ta pocztówka najbardziej mnie bawi przez jej niezamierzony absurd. Temu wszystkiemu tytuł nadaje jeszcze większej pikanterii: "Kaszuby - wakacje na wsi". I aż strach w te Kaszuby jeździć!


Jednak na tej pocztówce jest jeszcze coś ciekawego niż tylko kaszubskie dziecko z kandydatem na całopalną ofiarę dla pogańskich bogów, a mianowicie: burczybas. To ta dziwna drewniana beczka, którą kaszubskie dzieci trzymają w rękach na zdjęciu w prawym dolnym rogu, a która wbrew pozorom nie jest zwykłą beczką. Burczybas to kaszubski ludowy instrument. Jego budowa jest prosta: drewniane klepki są złączone ze sobą na kształt beczki przez wiklinowe lub drewniane obręcze. Owa beczka nie ma dna, ale z jednej strony naciągnięta jest skórą zwierzęcą, w środku której umocowany jest pęk z końskiego włosia.

Gra na burczybasie nie jest skomplikowana, ale potrzeba do niej dwóch osób lub nawet trzech, no chyba, że ma ktoś potężnie umięśnione uda! Jedna osoba trzyma, na przykład pod pachą, burczybas, tak aby "nie latał", a druga pociąga obiema rękoma za końskie włosia, przez co słychać niskie, basowe buczenie. Oczywiście gdy jest trzecia osoba, to ona polewa wodą ręce tej drugiej, bo na burczybasie nie da się grać z suchymi palcami. Oczywiście jak trzeciej osoby nie ma w około, można sobie postawić na taborecie miskę z wodą i też sobie człowiek da radę.

Burczybas jest obecnie jednym z ulubionych instrumentów dorastającego pokolenia Kaszubów, gdyż wprawiony muzyk potrafi bez problemu wydobyć z tego instrumentu tempo stu trzydziestu, stu czterdziestu bitów na minutę, co pozwala bez problemu na tworzenie własnej, kaszubskiej odmiany kwaśnej muzyki acid house bez użycia keyboardu marki Roland.

***

Pogoda skutecznie pokrzyżowała mi plany na rowerową eskapadę. Jednak poranna wyprawa przez zatopiony we mgle las z muzyką Burzum na walkmanie przekonała mnie, abym jutro stanął twarzą w twarz z niepogodą i mimo tego wyruszył na poszukiwania gockich kamiennych kręgów pochodzących z pierwszych wieków naszej ery.

Obawiam się jednak, że aby utrzymać muzyczny klimat adekwatny do sytuacji, będzie trzeba zmienić nagrania Burzum na płytę "Hammerheart" Bathorego, a to może być już trochę za duży korek. Chociaż... Szczerze mówiąc Burzum może zostać - z miejsca gdzie jestem, aby dojechać do owego cmentarzyska trzeba przemierzyć tę część Kaszub, po których, wedle legend, diabeł stąpał...

Legendy, templariusze i Pojezierze Drawskie

Gdy dzisiejszego deszczowego poranka, słuchając Burzuma, dotarło do mnie, że to już połowa sierpnia i wakacje są już na półmetku. Jeszcze tylko parę dni, niektórzy pójdą do budy, inni znów do roboty, a w knajpach zacznie się picie. I pewno na samym początku tych powrotów w swoje mniej lub bardziej stęsknione miejsca, zaczną się wspominki, jak to w te wakacje było. I to może jest świetny pretekst, aby popodróżować sobie jeszcze raz po miejscach, którymi chcieli podzielić się ze mną moi znajomi, wysyłająć kartki pocztowe i po miejscach, w których i ja zawitałem.

I może na koniec wszyscy razem stwierdzimy, że dwa tygodnie to całkiem dużo czasu i uda nam się jeszcze plecak spakować, a Ci co szczęśliwsi będą mieli jeszcze cały wrzesień...

***

Z kartką od Kasi wyszło chyba najśmieszniej. Ja miałem pociąg o piątej rano. Pracę skończyłem o drugiej w nocy. Miałem wrócić do domu i spakować się, bo czekał mnie wyjazd na dwa, czy trzy dni na Pałuki. Ale jak się z pracy wraca w środku nocy, chce się od życia przynajmniej małego cukierka w nagrodę. I Kasię spotkałem akurat w knajpie, tak jak ja, kroiła jakąś eskapadę.

Parę dni później Kasia poinformowała mnie krótką informacją na kartce pocztowej, iż słoneczna pogoda dopisuje na Pojezierzu Drawskim. Tylko tyle i aż tyle. Gdzie była? Co widziała? Któż wie? Mogę się tylko domyślać...

Najbardziej na pocztówce od Kasi intrygują mnie dwie rzeczy: postać na fotografii z Czaplinka w prawym górnym rogu i ruiny w Starym Drawsku w lewym dolnym. O dziwo, oba te obiekty są zależne od siebie.

W skutek narastającego naporu brandenburskiego na wschód w XIII wieku na Pojezierze Drawskie zostają sprowadzeni przez Przemysła II templariusze, którzy w Czaplinku zakładają komandorię*. Jednak w skutek polityki francuskiego króla Filipa Pięknego, papież Klemens V w dniu 3 kwietnia 1312 roku, po soborze zwołanym w Viennie, kasuje zakon templariuszy, a ich majątek przechodzi na rzecz zakonu joannitów. Jednak w między czasie posiadłości na Pojezierzu Drawskim przejmą brandenburscy Askańczycy, a następnie zostaną one przekazane biskupom kamieńskim, którzy to będą prowadzić nad nimi nadzór aż do roku 1345, kiedy owe posiadłości ostatecznie zostaną przekazane joannitom. I to właśnie oni w drugiej połowie XIV wieku zbudują zamek strażniczy w Drahimiu, zwanym inaczej Starym Drawskiem.

W 1368 Kazimierz Wielki kupi od joannitów zamek w Czaplinku, a na mocy układu drawskiego z tego samego roku ma zakończyć się wojna polsko-brandenburska i komandoria w Czaplinku razem z zamkiem w Drahimiu ma przejść pod zwierzchnictwo Polski. Joannici pozostają w zamkach, ale jako lennicy polscy. Mimo to prowadzą własną politykę i gdy uwaga króla Ludwika Węgierskiego i królowej Jadwigi odsuwa się od spraw na Pomorzu, zrywają układ z 1368 roku i sprzymierzają się z Brandenburgią i zakonem krzyżackim.

Ale w 1407 roku Władysław Jagiełło zdobywa zamek w Drahimiu. Próba wezwania joannitów do uległości kończy się ich wypędzeniem i na zamku powstaje siedziba polskiego starostwa drahimskiego. I z tym wydarzeniem związana jest legenda: otóż jednym z pierwszych starostów drahimskich był magnat Dobrogost Ostroróg, miał on żonę Grzymisławę, która, jak głoszą ploty, była próżna i zła. Pewnego dnia zaprosiła swoich gości nad brzegi Jeziora Drawskiego i wrzuciła swój pierścień do jeziora, mówiąc iż jej bogactwa są wielkie jak wody tego jeziora, a tak jak ona nigdy nie znajdzie w jego toni owego pierścienia, tak jej bogactwa nigdy się nie skończą. I jak to w tego typu historiach bywa, Fortuna szybko zakręciła do góry nogami kołem Grzymisławy. Następnego dnia z jeziora rybacy wyłowili wielką rybę, którą przekazali staroście drahimskiemu i oczywiście nie mogło się stać nic innego jak tylko to, że kucharz we wnętrzu ryby znalazł pierścień starościny... W ciągu kilku dni na zamku pojawił się lustrator królewski. Okazało się, że zamek broniący rubieży Rzeczypospolitej jest zaniedbany. Starosta został odwołany, a król jemu i jego żonie odebrał cały majątek.

Mimo tej legendy zamek w Drahimiu zdołał w 1410 roku zatrzymać część zachodnich rycerzy jadących na Grunwald, ale już dwanaście lat później zostaje zdobyty na krótko przez pobliskich mieszczan z Drawska. I z tym wydarzeniem wiąże się legenda i jest to legenda o owej zagadkowej postaci z Czaplinka, widniejącej na pocztówce w prawym górnym rogu - niejaki Paweł Wasznik, niemiecki rybak, miał komnatę na zamku w Starym Drawsku i gdy owi mieszczanie zdobyli drahimski zamek, on zrzucił ze swojego okna sieć rybacką, po której weszła polska odsiecz i odbiła budowlę. I podobno nie był to jedyny tego typu czyn owego Pawła Wasznika, ale o tym i jego dalszych losach, poczytać możecie tutaj.

***

Szerzej zainteresowanych tematem z przyjemnością odsyłam do stron internetowych: o zamku Drahim i strony Urzędu Miejskiego w Czaplinku, z których to korzystałem redagując ten wpis, tak samo jak z publikacji Tadeusza Manteuffela "Średniowiecze" wydanej przez Wydawnictwo PWN w serii "Historia powszechna".

* Ośrodek polityczny, gospodarczy i administracyjny posiadłości templariuszy.

Zaślubiny z morzem

"Zaślubiam cię na znak rzeczywistego i wieczystego naszego panowania"

Tymi słowami, dokładnie 90 lat temu, generał Józef Haller dokonał symbolicznego aktu zaślubin Polski z morzem. W Pucku z tej okazji dzisiaj odbywa się wielka feta, a tamtejsza poczta postanowiła podbijać znaczki okolicznościowym datownikiem.

Gdynia też ma co świętować. Już pięć miesięcy po zaślubinach, w czerwcu 1920 roku inż. Tadeusz Wenda wskazał Gdynię jako miejsce najdogodniejsze na budowę polskiego portu. Dokładnie w szóstą rocznicę odzyskania przez Polskę dostępu do morza, 10 lutego 1926 roku Gdynia uzyskała prawa miejskie.

W swojej kolekcji mam dwa znaczki pocztowe z gdyńskim portem. Obydwa, projektu Stefana Małeckiego, zostały wydane przez w serii "Polskie morskie porty handlowe" w dniu 29 grudnia 1976 roku. Pierwszy z nich, o nominale 1,50 zł, przedstawia bazę kontenerową z żurawiem ładującym kontenery na pojemnikowiec. Na drugim, o tym samym nominale, widać pomnik "Ludzi Morza" na tle budynku Dworca Morskiego przy Nabrzeżu Francuskim i statku TSS Stefan Batory.

* * *

Swoją drogą, Ula przesyła pozdrowienia z Gdańska. Pisze, że Zaspę zasypało, a plaża w Brzeźnie, po której często spaceruje, świeci pustkami, co jej bardzo odpowiada. Mi też zawsze odpowiadał Gdańsk w lutym. Najmilej spacerowało mi się Długim Targiem, gdy jeszcze tonął w porannej mgle. Człowieka nie było prawie żadnego, za to w powietrzu, które nigdzie indziej w Polsce nie pachnie tak jak w Trójmieście, skrzeczących mew nad głową zawsze była cała chmara.

Pierwsze plany na wakacje

Wczorajsza korespondencja: Agnieszka przesyła pozdrowienia z Jarosławia na karce pocztowej z ulicą Grodzką i kamienicą Orsettich na dalszym planie, pochodzącą z XVI wieku.

Jak plota głosi, jest ona jedną z najpiękniejszych późnorenesansowych kamienic mieszczańskich w Polsce. Jest tak niesamowita, iż Narodowy Bank Polski postanowił poświęcić jej jedną ze swych okolicznościowych dwuzłotowych monet.

Dzisiaj w murach owej kamienicy mieści się muzeum poświęcone historii miasta i regionu. Niestety nawet mój przyjaciel Google nie był w stanie pomóc znaleźć mi oficjalnej strony internetowej tej placówki*, ale podrzucił mi za to dość ciekawą informację: muzeum w swoich zbiorach posiada tajemniczy polifon. Do tego co roku w Jarosławiu w ostatnim pełnym tygodniu sierpnia odbywa się Festiwal Muzyki Dawnej. Podobno w zeszłym roku było klawo. Dlaczego więc, jeśli na dniach uda mi się zdać egzamin z zakresu historii muzyki średniowiecznej, nie miałbym tam pojechać w ramach wakacji???

____
* Chyba najbardziej wyczerpująca informacja znajduje się na oficjalnych stronach Urzędu Miasta w Jarosławiu.

91 rocznica bitwy o Ławicę

W ramach popołudniowego powrotu do domu postanowiłem zahaczyć o sklep z wszelakiej maści suwenirami. Pani siedzi przy biurku, gra w pasjansa na komputerze, ja buszuję w pocztówkach. Nowy rok, nowa dostawa, ale szału jakoś nie ma. Nawet świeży sort dość pokaźnej serii widokówek z wolsztyńskimi parowozami średnio mnie ekscytuje. Chyba po prostu mam chandrę, albo sześć dni walki z nikotynowym głodem obniża mi humor. Biorę je wszystkie plus widok na budynek portu lotniczego na Ławicy w Poznaniu autorstwa Zygmunta Gajewskiego. Parowozy pewno wylądują w szufladzie, a pocztówka z poznańską Ławicą w Brazylii.

Szósty stycznia 1919 roku to dla tego miejsca dość ciekawa data. Drugi tydzień Powstania Wielkopolskiego, mija godzina szósta rano, porucznik Fischer - niemiecki dowódca lotniska, nie godzi się na kapitulację. Polacy otwierają ogień. Cztery precyzyjne strzały armatnie, dwadzieścia minut szturmu, Poznań zostaje całkowicie wyzwolony, lotnisko przechodzi w ręce powstańców, a wraz z nim w polskie ręce wpada największy łup wojenny w dziejach polskiego oręża - kilkaset rozebranych aeroplanów w częściach i kilkadziesiąt niemal gotowych do lotu!!! Z owych maszyn powstają cztery eskadry, co daje początek polskiemu lotnictwu. Trzy dni później z tych maszyn zostanie zbombardowany Frankfurt nad Odrą, a gdy bolszewicy podejdą pod Warszawę, te maszyny będą jej bronić.

Dzień filatelisty w Polsce

Szósty stycznia, święto Epifanii, uroczystość Objawienia Pańskiego lub po prostu święto Trzech Króli, to chyba dobra data by założyć bloga. Zwłaszcza bloga, w którym mam zamiar opisywać wszystko to, co znajdę w swojej skrzynce pocztowej. I chyba nie ma lepszej daty na przeistoczenie owej idei w czyn niż właśnie dzień szóstego stycznia, i nie chodzi tu bynajmniej o przybycie Magów.

Właśnie tego dnia, tyle że roku 1893 w Krakowie powołany został do życia pierwszy polski "Klub Filatelistów", i z tej właśnie okazji w Polsce obchodzi się Dzień Filatelisty. Małe święto ku czci pionierów polskiej filatelistyki, którym jakimś cudem władze Galicji umożliwiły założenie polskiego stowarzyszenia.

Tak siedemnaście lat temu Poczta Polska uczciła setną rocznicę tego wydarzenia. Wydała znaczek projektu Janusza Wysockiego o nominale 1500 złotych w półtoramilionowym nakładzie. Plota głosi, że ów znaczek został okrzyknięty najbrzydszym znaczkiem wydanym w 1993 roku. Tak, czy owak funkcjonował w obiegu jeszcze przez następne trzy lata. Mój znaczek w tym czasie trafił pod stempel w Kościerzynie.